Türk Birliği: Üçüncü Yol
20. yüzyıl bize iki önemli birlik tecrübesi gösterdi: Arap Birliği ve Avrupa Birliği.
Biri ortak dil, din ve tarihî hafızaya rağmen güçlü bir siyasi bütünleşme üretemedi. Diğeri ise yüzyıllarca savaşmış milletleri ortak pazar, ortak hukuk ve ortak kurumlar etrafında bir araya getirmeyi başardı.
Bu iki örnek, Türk Dünyası için önemli dersler barındırıyor.
Arap Birliği’nin en büyük avantajı ortak kimlikti. Arapça, İslam medeniyeti, ortak tarih ve sömürge karşıtı hafıza güçlü bir birlik zemini oluşturuyordu. Fakat bu ortaklık; kurumsal disiplin, ekonomik entegrasyon, ortak güvenlik mimarisi ve liderlik uyumu ile desteklenemediği için sınırlı kaldı.
Avrupa Birliği ise farklı bir yoldan ilerledi. Avrupa milletleri aynı dili konuşmuyordu. Aynı tarihî hafızaya da sahip değillerdi; aksine iki büyük dünya savaşının yıkıcı mirasını taşıyorlardı. Ancak Avrupa, duygusal birlikten önce ekonomik çıkar ortaklığı kurdu. Kömür, çelik, ticaret, gümrük, hukuk, para politikası ve kurumsal mekanizmalar üzerinden adım adım bütünleşti.
Buradan çıkan sonuç açıktır:
Birlik sadece ortak kimlikle kurulmaz. Ortak kimlik büyük bir nimettir; fakat onu kuruma, pazara, altyapıya, hukuka ve stratejiye dönüştüremezseniz siyasi sonuç üretmez.
Türk Dünyası işte bu iki örnekten ders çıkarmalıdır.
Bizim Arap Birliği’nden farkımız, yalnızca ortak duyguda kalmamak zorunda oluşumuzdur.
Bizim Avrupa Birliği’nden farkımız ise, yapay bir çıkar ortaklığı değil; binlerce yıllık tarih, dil, kültür ve kader ortaklığı üzerine yükseliyor oluşumuzdur.
Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Özbekistan, Kırgızistan ve Türkmenistan hattı; yalnızca kardeş devletler topluluğu değil, Avrasya’nın geleceğini belirleyecek stratejik bir Türk kuşağıdır.
Türk Devletleri Teşkilatı bu anlamda tarihî bir fırsattır. 2009’da kurumsal kimlik kazanan bu yapı, bugün Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan’ı üye; Macaristan, Türkmenistan, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ve Ekonomik İşbirliği Teşkilatı’nı ise gözlemci olarak bünyesinde barındırmaktadır.
Özellikle Macaristan’ın gözlemci statüsü, Türk Dünyası’nın Avrupa içindeki stratejik temas noktalarından biri olarak ayrıca önemlidir. Bu bize şunu gösteriyor:
Türk Birliği yalnızca doğuya bakan bir ideal değildir; Avrupa’ya, Avrasya’ya ve küresel sisteme açılan çok yönlü bir medeniyet ve strateji projesidir.
Bugün mesele artık şudur:
Türk Birliği idealini sadece kültürel söylemde mi tutacağız, yoksa onu ortak pazar, ortak ulaştırma ağı, ortak enerji stratejisi, ortak savunma vizyonu, ortak alfabe, ortak eğitim politikası ve dijital lojistik altyapısıyla gerçek bir güç merkezine mi dönüştüreceğiz?
Burada bir başka gerçek daha var:
Türk Dünyası kendi içine kapanan, çevresindeki büyük güçleri yok sayan bir yapı kuramaz. Rusya, Çin, İran, Macaristan, Pakistan, Körfez ülkeleri ve Avrupa ile kurulacak ilişkiler; Türk Birliği vizyonunun dışında değil, tamamlayıcı stratejik halkalarıdır.
Çünkü Avrasya’da güç olmak, yalnızca kardeş devletlerle birleşmek değil; çevredeki büyük aktörleri de doğru zeminde yanına çekebilmek, en azından ortak çıkar alanlarında birlikte hareket ettirebilmektir.
Çin, Kuşak ve Yol Girişimi ile ticaret yollarını şekillendirmektedir. Doğal Kaynaklarının çoğunu Doğu Türkistan'dan sağlamaktadır.
Rusya, Avrasya güvenlik ve enerji denkleminde hâlâ belirleyici bir aktördür. Ciddi yoğunlukta Türki Halkları içerisinde barındırmaktadır.
İran, Kafkasya, Hazar, Orta Asya ve Güney koridorları açısından ihmal edilemeyecek bir geçiş ülkesidir. Nüfusunun %40'ı Azerbaycan, Türkmen ve Kaşkay Türkleri oluşturmaktadır.
Macaristan ise hem köken itibariyle diğer Avrupalılardan farklı olarak Slav, Germen veya Latin değil hatta adıyla müsemma Hun kökenlidir. Hem de Türk Dünyası’nın Avrupa’daki doğal temas kapılarından biri olma potansiyeli taşımaktadır.
Bu nedenle Türk Birliği fikri, dar bir duygusal birlik değil; geniş bir Avrasya stratejisi olarak düşünülmelidir.
Arap Birliği bize şunu gösteriyor: Ortak kimlik tek başına yetmez.
Avrupa Birliği bize şunu gösteriyor: Kurum, ekonomi ve hukuk olmadan birlik kalıcı olmaz.
Türk Dünyası ise üçüncü ve daha güçlü bir yolu kurabilir: Ortak kimlik + ortak çıkar + ortak kurum + ortak strateji + akıllı çevre diplomasisi.
Orta Koridor bu yürüyüşün ekonomik omurgasıdır. Türk Devletleri Teşkilatı bu yürüyüşün siyasi zeminidir.
Macaristan’dan Çin’e, Rusya’dan İran’a uzanan çevre diplomasisi ise bu yürüyüşün jeopolitik tamamlayıcısıdır.
Ortak tarihimiz bu yürüyüşün ruhudur.
Bugün Türk Dünyası’nın önündeki görev, romantik bir temenni değil; tarihî bir mecburiyettir.
Çünkü 21. yüzyılda güçlü olmak isteyen milletler yalnızca nüfuslarıyla değil; pazarlarıyla, koridorlarıyla, kurumlarıyla, teknolojileriyle, ittifaklarıyla ve stratejik akıllarıyla var olacaktır.
Benim kanaatim şudur: Türk Birliği, Arap Birliği gibi dağınık kalmamalı; Avrupa Birliği gibi ruhsuz ve teknokratik de olmamalıdır.
Türk Birliği; ruhu olan, tarihi olan, teşkilatı olan, pazarı olan, koridoru olan, çevresini etkileyen ve geleceğe yürüyen bir medeniyet projesi olmalıdır.
21. yüzyıl, Türk Dünyası’nın yeniden tarih sahnesine ortak akıl ve ortak güçle çıktığı yüzyıl olabilir.
Yeter ki kardeşliği kuruma, ülküyü stratejiye, tarihi geleceğe, çevreyi ise akıllı diplomasiye dönüştürelim.
Yorumlar
Yorum Gönder